మకర సంక్రాంతి, ఉత్తరాయణ పుణ్యకాల మహిమ Makar Sankranti and Uttarayana (The yearly northward movement of the Sun)

🌹 మకర సంక్రాంతి, ఉత్తరాయణ పుణ్యకాల మహిమ - సంక్రమణం అనగా మార్పు - గుమ్మడికాయ దానం, బ్రహ్మాండ దాన ఫలం - ఉత్తరాయణం దేవతలకు పగలు - నదీస్నానం, సూర్యనమస్కారం, వేదాధ్యయనం, గృహప్రవేశం, ఉపనయనం, వివాహ శుభకార్యాలకు విశేష ఫలితం 🌹

✍️ ప్రసాద్‌ భరధ్వాజ

సాక్షాత్ దైవస్వరూపుడైన సూర్యభగవానుడు ఒక రాశి నుండి మరో రాశిలోకి ప్రవేశించడాన్ని సంక్రమణం అంటారు. సంక్రమణం అనగా మార్పు. జ్యోతిష్య శాస్త్ర ప్రకారం మేషం నుండి మీనం వరకు మొత్తం పన్నెండు రాశులు ఉన్నాయి. సూర్యుడు ప్రతి నెలా ఒక్కో రాశిలో ప్రవేశిస్తూ సంవత్సరానికి పన్నెండు సంక్రాంతులను కలిగిస్తాడు. ధనుస్సు రాశి నుండి మకర రాశిలోకి సూర్యుడు ప్రవేశించే ఘడియే మకర సంక్రాంతి. ఈ పవిత్ర ఘట్టంతోనే ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం ప్రారంభమవుతుంది.

భూమధ్య రేఖకు ఉత్తర దిశగా సూర్యుడు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించే కాలాన్ని ఉత్తరాయణం అంటారు. అన్ని సంక్రమణల్లోకీ మకర సంక్రమణకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. కారణం—ఇది దేవతలకు పగలు ప్రారంభమయ్యే కాలమని శాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి.

ఈ సమయంలో ప్రకృతి పరిపూర్ణంగా వికసిస్తుంది. శ్రమఫలితంగా పండిన ధాన్యాలు, పంటలు గిడసలుగా ఇళ్లకు చేరతాయి. చేమంతి, బంతి వంటి పుష్పాలతో తోటలు రంగులద్దుకుంటాయి. హేమంత ఋతువు శీతల వాయువులతో, సహజ సౌందర్యంతో మానవ హృదయాలను పరవశింపజేస్తుంది. ఏడాది పొడవునా కష్టపడి పంటలు పండించిన రైతులకు ఇది ఆనందోత్సవ కాలం. పొలం పనులు తక్కువగా ఉండటం వల్ల కుటుంబ సభ్యులందరూ ఇంటివద్దే కలిసి ఉండి పండుగను ఉల్లాసంగా జరుపుకుంటారు. ముందరి మాసాల్లో జరిగిన వివాహాల కారణంగా కొత్త కూతుళ్లు, అల్లుళ్లు ఇంటికి చేరి ఇల్లంతా సంబరాలతో నిండిపోతుంది. పండుగకు ఇంతకంటే శుభసమయం ఇంకేముంటుంది?

మకర రాశిలో విష్ణు నక్షత్రమైన శ్రవణం ఉండటం విశేషం. ఈ నక్షత్రంతోనే శ్రీమన్నారాయణుడు అనంత పద్మనాభ స్వామిగా అవతరించినట్టు పురాణ విశ్వాసం. అందువల్ల మకర రాశిని విష్ణు రాశిగా పిలుస్తారు. వామనావతారంలో భగవంతుడు రెండు అడుగులతో బ్రహ్మాండాన్ని కొలిచి, మూడవ అడుగుతో బలిచక్రవర్తిని పాతాళానికి పంపిన సంఘటన కూడా ఈ ఉత్తరాయణ కాలంలోనే జరిగింది. ఈ దేవతాప్రియ కాలంలో చేసే దానధర్మాలు, పూజలు, వ్రతాలు అత్యుత్తమ ఫలితాలను ఇస్తాయని శాస్త్రవాక్యం.

ఉత్తరాయణంలో నదీస్నానం, సూర్యనమస్కారం, వేదాధ్యయనం, గృహప్రవేశం, ఉపనయనం, వివాహం వంటి శుభకార్యాలకు విశేష ఫలితం ఉంటుంది. ఈ ఆరు నెలల కాలంలో గంగా, గోదావరి వంటి పవిత్ర నదుల్లో స్నానం చేసి నువ్వులు, బియ్యం, వస్త్రాలు, దుంపలు, ఫలాలు, చెరకు, విసనకర్ర, బంగారం, గోవులు మొదలైనవాటిని దానం చేస్తే ఉత్తమ లోకప్రాప్తి కలుగుతుందని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా గుమ్మడికాయ దానం చేయడం బ్రహ్మాండ దాన ఫలంతో సమానమని విశ్వాసం.

సంక్రాంతి రోజున సూర్యుడు మకర రాశి అధిపతియైన తన కుమారుడు శనేశ్వరుని గృహంలో ప్రవేశిస్తాడు. పురాణ కథనాల ప్రకారం తండ్రి–కొడుకుల మధ్య విరోధం ఉన్నప్పటికీ, ఈ పర్వదినాన సూర్యభగవానుడు విధిగా శనితో కలుసుకొని ఒక నెల పాటు అక్కడే నివసిస్తాడు. అందువల్ల మకర సంక్రాంతి తండ్రి–కొడుకుల అనుబంధానికి ప్రతీకగా కూడా భావించబడుతుంది.

ఉత్తరాయణాన్ని దేవతలకు పగలుగా, దక్షిణాయనాన్ని రాత్రిగా భావిస్తారు. అందుకే దేవతల పగలు ప్రారంభమయ్యే మకర సంక్రాంతిని మహాపర్వదినంగా ఆచరిస్తారు. ఉత్తరాయణాన్ని దేవయానం, దక్షిణాయనాన్ని పితృయానంగా పిలవడం అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయం.

పురాణాల ప్రకారం ఈ పర్వదినాన శ్రీహరి రాక్షసులను సంహరించి, వారి తలలను మందర పర్వతం కింద పాతిపెట్టి దేవతలకు శాంతి ప్రసాదించాడు. అందువల్ల ఈ పండుగను అశుభాల నుండి శుభాల వైపు నడిపించే ద్వారంగా భావించి పవిత్రంగా జరుపుకుంటారు.

కపిల మహాముని శాపంతో భస్మమైన సాగర మహారాజు 60 వేల కుమారులకు సద్గతి కల్పించేందుకు భగీరథ మహారాజు ఘోర తపస్సు చేసి గంగానదిని భూమికి అవతరింపజేశాడు. కపిల ముని ఆశ్రమమే నేటి గంగాసాగరమని భక్తుల నమ్మకం. మకర సంక్రాంతి రోజునే భగీరథుడు గంగాజలంతో తన పూర్వజులకు తర్పణలు అర్పించి వారికి శాపవిముక్తి కలిగించాడని ప్రతీతి. ప్రతి సంవత్సరం ఈ పర్వదినాన గంగానది బంగాళాఖాతంలో కలిసే పవిత్ర సమయంలో లక్షలాది భక్తులు పితృతర్పణలు నిర్వహిస్తారు.

మహాభారత యుద్ధంలో స్వచ్ఛంద మరణ వరం పొందిన భీష్మాచార్యుడు అంపశయ్యపై శయనించి, మకర సంక్రాంతితో ప్రారంభమైన ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలంలోనే తన దేహాన్ని విడిచాడు. అందువల్ల ఈ కాలంలో మరణించినవారికి పునర్జన్మ ఉండదన్న గాఢ విశ్వాసం ప్రజలలో స్థిరంగా ఉంది.

సిక్కులు మకర సంక్రాంతిని మాఘిగా జరుపుకుంటారు. మకర సంక్రాంతినాడే వారిగురు పరంపరలో 10వ గురువైన గురుగోవింద్‌ సింగ్‌ 40మంది సిక్కులు రాసిన బేదాయలను చింపివేసి వారికి ముక్తిని కలిగించాడు. ఆ తరువాత 40 మంది సిక్కులూ 40 ముక్తులుగా సుప్రసిద్ధులయ్యారు. అందువలన ఈ పర్వదినాన్ని సిక్కు మతస్తులు మరింత ఘనంగా జరుపుకుంటారు.

🌹🌹🌹🌹🌹

🌹 The Glory of the Makara Sankranthi and Sacred Uttarayana Period – Sankramana means Change – Donating a Pumpkin Grants the Merit of Donating the Entire Universe – Uttarayana is the Daytime of the Gods – Holy River Baths, Surya Namaskara, Vedic Study, Housewarming, Upanayana, and Marriage Ceremonies Yield Special Auspicious Results 🌹

✍️ Prasad Bharadwaj

The movement of the Sun God—regarded as a visible form of divinity—from one zodiac sign to another is known as Sankramana, meaning transition or change. Astrology recognizes twelve zodiac signs, and as the Sun enters one sign each month, twelve Sankrantis occur annually. The Sun’s transition from Sagittarius to Capricorn is celebrated as Makara Sankranti, marking the beginning of the sacred Uttarayana Punyakaalam.

Uttarayana signifies the Sun’s northward journey from the Equator toward the Northern Hemisphere. Among all solar transits, the Sun’s entry into Capricorn holds exceptional spiritual importance and is considered the beginning of an auspicious phase in the cosmic cycle.

This period coincides with nature’s abundance. Crops mature and are harvested, gardens bloom with colorful flowers, and a pleasant winter breeze fills the air. Farmers rejoice as they reap the rewards of their hard work, while families come together in celebration. As weddings typically take place in the preceding months, households are filled with joy as newly married daughters and sons-in-law visit their parental homes, making this an ideal time for festivals.

Capricorn is associated with the sacred Shravana nakshatra, believed to be Vishnu’s star. Lord Vishnu is said to have manifested as Ananta Padmanabha under this star, earning Capricorn the title Vishnu Rashi. During Uttarayana, Lord Vishnu’s Vamana incarnation measured the universe in two steps and sent King Bali to the netherworld with his third, emphasizing the divine significance of this period. Acts of charity, worship, and sacred rituals performed during Uttarayana are believed to yield great spiritual merit.

Uttarayana is considered highly auspicious for holy baths in sacred rivers, Surya Namaskara, Vedic study, housewarming ceremonies, Upanayana, and marriages. Scriptures emphasize that charity—such as donating sesame seeds, rice, clothes, fruits, sugarcane, gold, and cows—during this period leads to spiritual upliftment. Even the donation of a pumpkin is believed to grant immense merit.

According to tradition, on Makara Sankranti, the Sun enters the zodiac sign ruled by his son Shani (Saturn). Despite their strained relationship, the Sun visits Shani on this day and stays for a month, symbolizing the sacred bond between father and son. Uttarayana is regarded as the daytime of the gods (Devayana), while Dakshinayana is their night (Pitruyana), making Makara Sankranti a highly revered festival.

Legends also recount that King Bhagiratha brought the River Ganga to Earth through intense penance to liberate the 60,000 sons of King Sagara. Even today, millions gather at Gangasagar on Makara Sankranti to perform ancestral rites. During the Mahabharata, Bhishmacharya chose to leave his mortal body only after the onset of Uttarayana, strengthening the belief that those who pass away during this sacred period attain liberation.

Makara Sankranti also holds special significance for Sikhs, who celebrate it as Maghi. On this day, the tenth Sikh Guru, Guru Gobind Singh, forgave forty Sikhs who had renounced him by tearing up their letters of renunciation, granting them spiritual liberation. These devotees later became known as the Chali Mukte (Forty Liberated Ones), making this festival deeply revered in Sikh tradition as well.

🌹🌹🌹🌹🌹